Badanie polega na obejrzeniu wnętrza oka przy użyciu odpowiedniego źródła światła i układu optycznego. W zależności od wskazań okulista może wykorzystać oftalmoskop, lampę szczelinową ze specjalną soczewką, oftalmoskopię pośrednią albo aparat wykonujący fotografie dna oka.

W wielu przypadkach przed badaniem stosuje się krople rozszerzające źrenice. Poszerzenie źrenicy pozwala wprowadzić do oka więcej światła i dokładniej ocenić siatkówkę, nerw wzrokowy oraz inne struktury tylnego odcinka oka.

Samo badanie jest zwykle bezbolesne. Pacjent może odczuwać chwilowe olśnienie spowodowane światłem aparatu albo lampy. Po zastosowaniu kropli rozszerzających źrenice może wystąpić czasowe zamazane widzenie z bliska oraz zwiększona wrażliwość na światło.

Jakimi metodami bada się dno oka?

Istnieje kilka metod pozwalających ocenić tylny odcinek gałki ocznej. Lekarz wybiera metodę odpowiednią do problemu pacjenta i dostępnego wyposażenia.

Oftalmoskopia bezpośrednia

Podczas oftalmoskopii bezpośredniej lekarz używa niewielkiego ręcznego przyrządu nazywanego oftalmoskopem. Urządzenie emituje światło i pozwala obejrzeć w powiększeniu wybrany obszar siatkówki oraz tarczę nerwu wzrokowego.

Metoda jest szybka i może być wykonywana podczas podstawowego badania okulistycznego. Obejmuje jednak mniejszy obszar siatkówki niż niektóre pozostałe metody.

Oftalmoskopia pośrednia

W oftalmoskopii pośredniej lekarz wykorzystuje źródło światła oraz specjalną soczewkę umieszczoną przed okiem pacjenta. Metoda pozwala uzyskać szerszy obraz siatkówki, w tym jej bardziej obwodowych części.

Może być szczególnie przydatna przy podejrzeniu przedarcia albo odwarstwienia siatkówki, po urazach oraz u pacjentów zgłaszających błyski lub nagłe pojawienie się licznych mętów.

Ocena dna oka w lampie szczelinowej

Lampa szczelinowa jest mikroskopem okulistycznym umożliwiającym dokładne obejrzenie struktur oka. Po zastosowaniu odpowiedniej soczewki lekarz może ocenić siatkówkę, plamkę i tarczę nerwu wzrokowego.

Badanie pozwala uzyskać obraz o dużym powiększeniu i jest często częścią pełnej konsultacji okulistycznej.

Fotografia dna oka

Fotografia dna oka polega na wykonaniu zdjęcia siatkówki za pomocą funduskamery. Zdjęcie może dokumentować wygląd naczyń, plamki oraz tarczy nerwu wzrokowego i ułatwiać porównywanie zmian podczas kolejnych kontroli.

Fotografia jest dokumentacją obrazową, ale nie w każdej sytuacji zastępuje pełne badanie okulistyczne. Zdjęcie może nie obejmować wszystkich obwodowych części siatkówki, dlatego zakres diagnostyki ustala lekarz.

Badanie dna oka a OCT

OCT, czyli optyczna koherentna tomografia, nie jest tym samym co klasyczne badanie dna oka. OCT wykonuje przekrojowe obrazy poszczególnych warstw siatkówki i nerwu wzrokowego.

Badania te mogą się uzupełniać. Okulista może zalecić OCT w przypadku podejrzenia zmian w plamce, jaskry, obrzęku siatkówki albo konieczności dokładnego monitorowania wcześniej wykrytej nieprawidłowości.

Kiedy warto wykonać badanie dna oka?

Badanie dna oka może zostać zalecone zarówno w ramach profilaktycznej kontroli, jak i w związku z konkretnymi dolegliwościami.

Wskazaniami mogą być między innymi:

• pogorszenie ostrości widzenia,
• zamazane albo zniekształcone widzenie,
• pojawienie się ciemnych plam w polu widzenia,
• błyski przed oczami,
• nagłe zwiększenie liczby mętów,
• wrażenie ciemnej zasłony albo cienia,
• zaburzenia widzenia centralnego,
• ubytki w polu widzenia,
• podejrzenie jaskry,
• rozpoznana cukrzyca,
• nadciśnienie tętnicze,
• choroby naczyń,
• wysoka krótkowzroczność,
• uraz oka lub głowy,
• bóle głowy z zaburzeniami widzenia,
• stosowanie niektórych leków mogących wpływać na siatkówkę,
• kontrola po operacji lub zabiegu okulistycznym,
• wcześniejsze nieprawidłowe wyniki badań oczu.

Wiele chorób siatkówki i nerwu wzrokowego może przez długi czas nie powodować wyraźnych dolegliwości. Częstotliwość kontroli powinna być ustalana indywidualnie na podstawie wieku, chorób przewlekłych i czynników ryzyka.

Co może wykazać badanie dna oka?

Ocena dna oka może ujawnić nieprawidłowości w obrębie siatkówki, naczyń oraz nerwu wzrokowego. Sam wygląd dna oka nie zawsze wystarcza jednak do postawienia ostatecznego rozpoznania.

W zależności od obrazu lekarz może podejrzewać między innymi:

• retinopatię cukrzycową,
• zmiany związane z nadciśnieniem tętniczym,
• zwyrodnienie plamki związane z wiekiem,
• cechy uszkodzenia nerwu wzrokowego,
• zmiany mogące towarzyszyć jaskrze,
• niedrożność tętnic lub żył siatkówki,
• obrzęk plamki,
• przedarcie albo odwarstwienie siatkówki,
• zmiany zapalne w obrębie siatkówki lub naczyniówki,
• obrzęk tarczy nerwu wzrokowego,
• zanik nerwu wzrokowego,
• zmiany związane z wysoką krótkowzrocznością,
• krwawienia wewnątrz oka,
• niektóre zmiany barwnikowe i nowotworowe.

W przypadku wykrycia nieprawidłowości lekarz może zalecić dalsze badania, konsultację w wyspecjalizowanym ośrodku albo rozpoczęcie leczenia.

Badanie dna oka przy cukrzycy

Cukrzyca może prowadzić do uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych siatkówki. Powstające zmiany nazywane są retinopatią cukrzycową.

We wczesnych stadiach retinopatia może nie powodować żadnych zauważalnych objawów. Pacjent może widzieć prawidłowo pomimo obecności zmian wymagających obserwacji albo leczenia.

Podczas badania lekarz może zauważyć między innymi drobne poszerzenia naczyń, wybroczyny, krwawienia, obrzęk oraz inne zmiany naczyniowe. W zależności od obrazu może zalecić wykonanie OCT, angiografii, fotografii dna oka lub konsultację specjalistyczną.

Osoby z cukrzycą powinny regularnie wykonywać kompleksowe badania oczu z oceną dna oka. W wielu zaleceniach wskazuje się na kontrolę przynajmniej raz w roku, ale dokładny termin zależy od typu cukrzycy, czasu jej trwania, ciąży, wcześniejszych wyników i zaleceń lekarza.

Badanie dna oka przy nadciśnieniu tętniczym

Długotrwale podwyższone ciśnienie tętnicze może powodować zmiany w małych naczyniach siatkówki. Lekarz może ocenić ich szerokość, przebieg, wzajemne relacje oraz obecność krwawień, wysięków albo obrzęku.

Badanie dna oka nie zastępuje pomiaru ciśnienia tętniczego ani konsultacji internistycznej lub kardiologicznej. Może jednak dostarczyć dodatkowych informacji o wpływie nadciśnienia na naczynia organizmu.

Nagłe, znaczne podwyższenie ciśnienia połączone z zaburzeniami widzenia, silnym bólem głowy, bólem w klatce piersiowej albo objawami neurologicznymi wymaga pilnej oceny medycznej.

Badanie dna oka w diagnostyce jaskry

W przebiegu jaskry dochodzi do postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Podczas badania dna oka lekarz ocenia tarczę nerwu wzrokowego, jej kształt, zabarwienie oraz zagłębienie.

Sam wygląd tarczy nerwu wzrokowego nie wystarcza do rozpoznania albo wykluczenia jaskry. Diagnostyka może wymagać również:

• pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego,
• badania pola widzenia,
• badania OCT nerwu wzrokowego,
• pomiaru grubości rogówki,
• oceny kąta przesączania,
• porównania wyników z wcześniejszymi badaniami.

Prawidłowe ciśnienie w oku nie wyklucza jaskry. Podwyższone ciśnienie nie oznacza natomiast automatycznie, że nerw wzrokowy został już uszkodzony.

Badanie dna oka przy zwyrodnieniu plamki

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, określane skrótem AMD, dotyczy centralnego obszaru siatkówki odpowiadającego za ostre widzenie.

Choroba może powodować:

• pogorszenie widzenia centralnego,
• zniekształcenie prostych linii,
• trudności podczas czytania,
• problemy z rozpoznawaniem twarzy,
• ciemną lub rozmazaną plamę w centrum obrazu.

Podczas badania dna oka okulista ocenia wygląd plamki, obecność złogów, zmian barwnikowych, krwawień oraz innych nieprawidłowości. W razie potrzeby może zlecić OCT lub dalszą diagnostykę.

Badanie dna oka przy wysokiej krótkowzroczności

Osoby z wysoką krótkowzrocznością mogą mieć zwiększone ryzyko zmian zwyrodnieniowych w obrębie siatkówki oraz jej obwodowych części.

Okulista może zalecić regularną ocenę dna oka, szczególnie gdy pacjent zauważa:

• błyski światła,
• nowe męty,
• ciemny cień w polu widzenia,
• nagłe pogorszenie widzenia,
• zniekształcenie obrazu.

Częstotliwość kontroli zależy od stopnia krótkowzroczności, wyglądu siatkówki i wcześniejszych wyników.

Badanie dna oka po urazie

Po uderzeniu w oko lub okolice oczodołu może dojść do zmian, które początkowo nie powodują silnych objawów. Badanie dna oka może pomóc ocenić siatkówkę, naczynia, plamkę i nerw wzrokowy.

Pilnej konsultacji wymagają szczególnie:

• nagłe pogorszenie widzenia po urazie,
• krwawienie w obrębie oka,
• podwójne widzenie,
• silny ból,
• pojawienie się błysków lub licznych mętów,
• ograniczenie pola widzenia,
• nieregularny kształt źrenicy,
• uraz spowodowany ciałem obcym albo substancją chemiczną.

Po poważnym urazie nie należy naciskać ani pocierać oka.

Czy badanie dna oka wymaga rozszerzenia źrenic?

Nie każde badanie musi być wykonywane po rozszerzeniu źrenic. Decyzję podejmuje lekarz na podstawie celu wizyty, wieku pacjenta, szerokości źrenicy oraz struktur, które wymagają oceny.

Rozszerzenie źrenic jest szczególnie pomocne, gdy konieczna jest dokładniejsza ocena:

• obwodu siatkówki,
• plamki,
• tarczy nerwu wzrokowego,
• zmian cukrzycowych,
• objawów po urazie,
• błysków i mętów,
• podejrzenia przedarcia albo odwarstwienia siatkówki.

Krople zaczynają działać po określonym czasie, dlatego wizyta z rozszerzeniem źrenic może trwać dłużej niż samo oglądanie dna oka.

Jak wygląda badanie dna oka?

Na początku okulista przeprowadza wywiad i pyta o zgłaszane dolegliwości, choroby przewlekłe, przyjmowane leki, wcześniejsze operacje oraz urazy oka.

Następnie może wykonać ocenę ostrości wzroku, reakcję źrenic, badanie przedniego odcinka oka i pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Jeżeli konieczne jest rozszerzenie źrenic, do oka podawane są krople. Po odczekaniu na ich działanie lekarz ogląda wnętrze oka odpowiednim urządzeniem.

Podczas badania pacjent może zostać poproszony o patrzenie:

• prosto przed siebie,
• w górę,
• w dół,
• w prawo,
• w lewo.

Pozwala to lekarzowi obejrzeć różne części siatkówki.

Silne światło może powodować chwilowe olśnienie, ale samo oglądanie dna oka jest zwykle bezbolesne.

Ile trwa badanie dna oka?

Samo oglądanie dna oka może trwać od kilku do kilkunastu minut. Cała wizyta może potrwać dłużej, szczególnie gdy:

• konieczne jest rozszerzenie źrenic,
• wykonywane są dodatkowe badania,
• pacjent ma trudności z utrzymaniem odpowiedniej pozycji,
• lekarz dokładnie ocenia obwód siatkówki,
• niezbędne jest porównanie wyników z wcześniejszą dokumentacją.

Po podaniu kropli trzeba zazwyczaj odczekać, aż źrenice odpowiednio się rozszerzą.

Czy badanie dna oka boli?

Badanie jest zazwyczaj bezbolesne. Pacjent może jednak odczuwać:

• krótkotrwałe pieczenie po zakropleniu oka,
• silne światło kierowane w stronę źrenicy,
• chwilowe olśnienie,
• przejściowe zamazane widzenie,
• nadwrażliwość na jasne światło.

Przy dokładnej ocenie obwodu siatkówki lekarz może poprosić o zmianę kierunku patrzenia lub delikatnie ucisnąć powiekę. U części pacjentów może to wywołać niewielki dyskomfort.

Jak przygotować się do badania dna oka?

Badanie nie wymaga pozostawania na czczo ani zmiany diety.

Na wizytę warto zabrać:

• okulary używane na co dzień,
• pojemnik i płyn do soczewek kontaktowych,
• listę stosowanych leków,
• nazwy używanych kropli do oczu,
• wcześniejsze fotografie dna oka,
• wyniki OCT,
• wyniki pola widzenia,
• wypisy po zabiegach okulistycznych,
• informacje o chorobach przewlekłych,
• dokumentację dotyczącą cukrzycy lub nadciśnienia.

Przed badaniem należy poinformować lekarza o:

• jaskrze albo podejrzeniu jaskry,
• wcześniejszych reakcjach na krople okulistyczne,
• ciąży lub karmieniu piersią,
• stosowanych lekach,
• przebytych operacjach oka,
• urazach oka,
• aktualnym bólu, zaczerwienieniu lub nagłym pogorszeniu widzenia.

Nie należy samodzielnie odstawiać kropli ani innych leków przed wizytą.

Czy przed badaniem trzeba zdjąć soczewki?

W niektórych przypadkach soczewki kontaktowe trzeba zdjąć przed pełnym badaniem okulistycznym. Warto mieć ze sobą okulary, pojemnik oraz płyn do soczewek.

Lekarz lub osoba wykonująca badanie poinformuje, czy i kiedy można ponownie założyć soczewki.

Co dzieje się po rozszerzeniu źrenic?

Po zastosowaniu kropli źrenice mogą pozostać rozszerzone przez kilka godzin. W tym czasie pacjent może mieć trudności z czytaniem i wyraźnym widzeniem przedmiotów znajdujących się blisko.

Może również wystąpić zwiększona wrażliwość na światło. Pomocne są okulary przeciwsłoneczne.

Dopóki widzenie pozostaje zamazane, nie należy prowadzić samochodu, obsługiwać maszyn ani wykonywać innych czynności wymagających bardzo dobrej ostrości wzroku. Działanie kropli często ustępuje w ciągu kilku godzin, ale dokładny czas może różnić się pomiędzy pacjentami.

Warto wcześniej zaplanować powrót z wizyty i w razie potrzeby poprosić bliską osobę o pomoc.

Czy krople rozszerzające źrenice są bezpieczne?

Krople są powszechnie stosowane podczas badań okulistycznych. Mogą wywołać krótkotrwałe pieczenie, zamazane widzenie i światłowstręt.

Bardzo rzadko u osoby predysponowanej mogą spowodować gwałtowny wzrost ciśnienia w oku. Pilnej pomocy po zastosowaniu kropli wymagają:

• silny ból oka,
• mocne zaczerwienienie,
• utrzymujące się zamazane widzenie,
• tęczowe obwódki wokół źródeł światła,
• nudności lub wymioty.

W przypadku wystąpienia takich objawów należy pilnie skontaktować się z lekarzem albo zgłosić się do pomocy doraźnej.

Jak interpretowany jest wynik badania?

Opis prawidłowego dna oka może zawierać informacje o:

• granicach i zabarwieniu tarczy nerwu wzrokowego,
• wyglądzie plamki,
• przebiegu i szerokości naczyń,
• przyleganiu siatkówki,
• braku krwawień, obrzęków lub wysięków.

W przypadku nieprawidłowego obrazu lekarz opisuje położenie, rozległość i charakter zauważonych zmian.

Pojedyncze określenie z opisu nie powinno być interpretowane bez kontekstu. Znaczenie wyniku zależy między innymi od wieku, objawów, chorób przewlekłych, wady wzroku oraz wcześniejszej dokumentacji.

Jakie badania mogą być potrzebne dodatkowo?

Jeżeli obraz dna oka jest nieprawidłowy albo nie pozwala na jednoznaczną ocenę, okulista może zalecić:

• OCT siatkówki lub nerwu wzrokowego,
• fotografię dna oka,
• badanie pola widzenia,
• pomiar ciśnienia w oku,
• angiografię fluoresceinową,
• angiografię OCT,
• USG gałki ocznej,
• pachymetrię,
• badania laboratoryjne,
• konsultację neurologiczną, diabetologiczną albo internistyczną.

Rodzaj dalszej diagnostyki zależy od stwierdzonych zmian.

Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja okulistyczna?

Nie należy czekać na planową kontrolę, gdy pojawia się:

• nagłe pogorszenie albo utrata widzenia,
• nagły wysyp licznych mętów,
• błyski światła,
• ciemna zasłona lub cień w polu widzenia,
• nagłe zniekształcenie obrazu,
• silny ból i zaczerwienienie oka,
• pogorszenie widzenia po urazie,
• krwawienie w obrębie oka,
• nagły ubytek pola widzenia.

Błyski, nagłe pojawienie się licznych mętów oraz cień przypominający zasłonę mogą wskazywać na przedarcie lub odwarstwienie siatkówki. Odwarstwienie siatkówki jest stanem nagłym i może prowadzić do trwałej utraty wzroku, jeżeli leczenie nie zostanie wdrożone odpowiednio szybko.

Co zabrać na konsultację okulistyczną?

Na wizytę warto przynieść:

• okulary i receptę okularową,
• wyniki wcześniejszych badań,
• fotografie dna oka,
• wyniki OCT i pola widzenia,
• listę przyjmowanych leków,
• nazwy stosowanych kropli,
• dokumentację dotyczącą cukrzycy lub nadciśnienia,
• wypisy po operacjach i zabiegach,
• informacje o chorobach oczu występujących w rodzinie.

Pacjent powinien również znać przybliżony moment pojawienia się objawów oraz informację, czy wystąpiły one nagle, czy narastały stopniowo.

Czy badanie dna oka jest bezbolesne?

Tak, badanie zazwyczaj nie powoduje bólu. Pacjent może odczuwać chwilowe olśnienie światłem oraz krótkotrwałe pieczenie po podaniu kropli.

Czy zawsze trzeba rozszerzać źrenice?

Nie. Decyzja zależy od celu badania oraz struktur, które okulista chce dokładnie ocenić. Rozszerzenie źrenic umożliwia jednak obejrzenie większego obszaru siatkówki.

Czy po badaniu można prowadzić samochód?

Po badaniu bez kropli najczęściej można wrócić do zwykłych czynności. Po rozszerzeniu źrenic nie należy prowadzić samochodu, dopóki widzenie pozostaje zamazane lub występuje światłowstręt.

Jak długo działają krople rozszerzające źrenice?

Najczęściej efekt utrzymuje się przez kilka godzin. U niektórych osób może trwać dłużej. Czas zależy między innymi od użytego preparatu, wieku i indywidualnej reakcji.

Czy fotografia dna oka zastępuje badanie okulisty?

Nie zawsze. Zdjęcie jest cennym elementem dokumentacji, ale może nie obejmować całej siatkówki. Lekarz decyduje, czy potrzebne jest również badanie po rozszerzeniu źrenic.

Czy badanie dna oka wykrywa jaskrę?

Może ujawnić zmiany w wyglądzie nerwu wzrokowego, ale samo nie wystarcza do rozpoznania jaskry. Potrzebne mogą być również pomiar ciśnienia, OCT i pole widzenia.

Czy badanie dna oka wykrywa cukrzycę?

Może wykazać zmiany naczyniowe charakterystyczne dla retinopatii cukrzycowej, ale rozpoznanie cukrzycy wymaga badań laboratoryjnych.

Jak często osoba z cukrzycą powinna badać oczy?

Najczęściej zalecana jest regularna, zwykle coroczna kontrola z oceną dna oka. Lekarz może zalecić częstsze badania, jeśli retinopatia została już rozpoznana.

Czy badanie można wykonać w ciąży?

Badanie okulistyczne może być wykonywane w ciąży. O ciąży należy poinformować lekarza przed podaniem jakichkolwiek kropli.

Czy męty przed oczami zawsze oznaczają odwarstwienie siatkówki?

Nie. Pojedyncze męty są częste i mogą mieć łagodną przyczynę. Nagłe pojawienie się wielu nowych mętów, szczególnie razem z błyskami lub ciemną zasłoną, wymaga jednak pilnej konsultacji.

Czy prawidłowy wynik wyklucza wszystkie choroby oczu?

Nie. Badanie dna oka ocenia wybrane struktury i nie zastępuje pełnego badania okulistycznego. W zależności od objawów mogą być potrzebne dodatkowe testy.

Badanie dna oka w CMR Ostrołęka

Badanie dna oka pozwala ocenić siatkówkę, plamkę, nerw wzrokowy i naczynia krwionośne. Może pomóc wykryć zmiany związane z chorobami oczu oraz niektórymi chorobami ogólnoustrojowymi, zanim spowodują wyraźne pogorszenie widzenia.

W Centrum Medycyny Rodzinnej w Ostrołęce można umówić wizytę u okulisty. Lekarz przeprowadzi wywiad, oceni narząd wzroku i zdecyduje, czy potrzebne jest rozszerzenie źrenic albo wykonanie dodatkowych badań.

Umów konsultację okulistyczną online lub skontaktuj się z rejestracją CMR.