Gastroskopia – dokładna diagnostyka przełyku, żołądka i dwunastnicy

Gastroskopia, nazywana również panendoskopią górnego odcinka przewodu pokarmowego, to jedno z podstawowych badań endoskopowych stosowanych w diagnostyce chorób przełyku, żołądka oraz początkowego odcinka dwunastnicy. Badanie umożliwia lekarzowi bezpośrednią obserwację błony śluzowej tych narządów oraz wykrycie zmian, które nie zawsze są możliwe do rozpoznania za pomocą badań laboratoryjnych czy ultrasonografii.

Do wykonania gastroskopii wykorzystuje się cienki, giętki endoskop wyposażony w kamerę i źródło światła. Obraz z wnętrza przewodu pokarmowego jest wyświetlany na monitorze, dzięki czemu lekarz może dokładnie ocenić wygląd błony śluzowej przełyku, żołądka oraz dwunastnicy.

Gastroskopia w Ostrołęce może być wykonywana między innymi w diagnostyce nawracającego bólu nadbrzusza, zgagi, refluksu, trudności w połykaniu, nudności, przewlekłych dolegliwości żołądkowych oraz przy podejrzeniu choroby wrzodowej.

Jedną z największych zalet gastroskopii jest możliwość nie tylko obejrzenia wnętrza przewodu pokarmowego, ale również pobrania niewielkich fragmentów błony śluzowej do badania histopatologicznego. Materiał może być pobierany między innymi przy podejrzeniu określonych zmian zapalnych, chorób przednowotworowych lub nowotworowych oraz w diagnostyce zakażenia Helicobacter pylori.

Co można ocenić podczas gastroskopii?

Podczas badania lekarz ocenia kolejno górny odcinek przewodu pokarmowego.

Gastroskopia umożliwia obejrzenie:

• przełyku,
• połączenia przełyku z żołądkiem,
• wpustu żołądka,
• dna i trzonu żołądka,
• okolicy przedodźwiernikowej,
• odźwiernika,
• opuszki dwunastnicy,
• dostępnego podczas badania dalszego odcinka dwunastnicy.

Lekarz zwraca uwagę między innymi na wygląd i ciągłość błony śluzowej, obecność nadżerek, owrzodzeń, zmian zapalnych, nieprawidłowych uwypukleń, zwężeń czy innych zmian wymagających dalszej oceny.

Co może wykazać gastroskopia?

Gastroskopia znajduje zastosowanie w diagnostyce wielu chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Badanie może pomóc w wykryciu między innymi:

• zapalenia przełyku,
• zmian związanych z chorobą refluksową,
• nadżerek,
• wrzodów żołądka,
• wrzodów dwunastnicy,
• zapalenia błony śluzowej żołądka,
• polipów,
• zwężeń przełyku,
• niektórych przepuklin rozworu przełykowego,
• żylaków przełyku,
• zmian będących źródłem krwawienia,
• nieprawidłowości w obrębie dwunastnicy,
• zmian przednowotworowych,
• zmian podejrzanych o charakter nowotworowy.

Nie każdą chorobę można jednak rozpoznać wyłącznie na podstawie wyglądu błony śluzowej. W wielu sytuacjach potrzebne jest pobranie wycinków oraz ich późniejsza ocena histopatologiczna.

Wskazania do wykonania gastroskopii

Badanie może zostać zalecone przy bardzo różnych objawach ze strony przewodu pokarmowego.

Do częstych wskazań należą:

• przewlekły lub nawracający ból nadbrzusza,
• nawracająca zgaga,
• objawy refluksu,
• pieczenie za mostkiem,
• trudności w połykaniu,
• ból podczas połykania,
• uczucie zalegania pokarmu,
• przewlekłe nudności,
• nawracające wymioty,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• podejrzenie choroby wrzodowej,
• niedokrwistość o nieustalonej przyczynie,
• podejrzenie krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego,
• smoliste stolce,
• wymioty z domieszką krwi,
• kontrola określonych wcześniej rozpoznanych zmian,
• podejrzenie chorób wymagających pobrania wycinków.

O potrzebie wykonania gastroskopii powinien zdecydować lekarz na podstawie objawów, wieku pacjenta, wywiadu oraz wyników dotychczasowej diagnostyki.

Gastroskopia przy bólu żołądka i nadbrzusza

Nawracający ból w nadbrzuszu jest jednym z częstych powodów kierowania pacjenta na gastroskopię.

Dolegliwości mogą mieć wiele przyczyn. Mogą być związane między innymi z:

• zapaleniem błony śluzowej żołądka,
• chorobą wrzodową,
• refluksem,
• zakażeniem Helicobacter pylori,
• zmianami w dwunastnicy,
• innymi chorobami przewodu pokarmowego.

Gastroskopia pozwala bezpośrednio obejrzeć błonę śluzową i sprawdzić, czy występują widoczne nieprawidłowości.

Należy jednak pamiętać, że nie każdy ból brzucha pochodzi z żołądka. W zależności od charakteru dolegliwości lekarz może zalecić również badania laboratoryjne, USG jamy brzusznej lub inną diagnostykę.

Gastroskopia przy zgadze i refluksie

Zgaga, pieczenie za mostkiem, kwaśne odbijanie lub cofanie się treści pokarmowej mogą sugerować chorobę refluksową przełyku.

Gastroskopia może pozwolić ocenić, czy w przełyku występują zmiany związane z długotrwałym działaniem kwaśnej treści żołądkowej.

Podczas badania można wykryć między innymi:

• zapalenie przełyku,
• nadżerki,
• zwężenie przełyku,
• inne powikłania długotrwałego refluksu.

Warto jednak pamiętać, że pacjent może cierpieć na chorobę refluksową także wtedy, gdy obraz błony śluzowej podczas gastroskopii nie wykazuje istotnych zmian.

Gastroskopia a choroba wrzodowa

Gastroskopia jest bardzo ważnym badaniem w diagnostyce wrzodów żołądka oraz dwunastnicy.

Umożliwia określenie:

• lokalizacji owrzodzenia,
• jego wielkości,
• wyglądu,
• obecności cech krwawienia,
• stanu otaczającej błony śluzowej.

W przypadku wrzodu żołądka lekarz może pobrać wycinki do badania histopatologicznego.

Może również zdecydować o diagnostyce zakażenia Helicobacter pylori, które jest jednym z czynników związanych z rozwojem choroby wrzodowej.

Helicobacter pylori a gastroskopia

Helicobacter pylori to bakteria mogąca kolonizować błonę śluzową żołądka.

Zakażenie może mieć związek między innymi z przewlekłym zapaleniem błony śluzowej żołądka oraz chorobą wrzodową.

W czasie gastroskopii lekarz może pobrać materiał, który następnie zostanie wykorzystany do odpowiedniego badania w kierunku zakażenia.

Nie oznacza to jednak, że rozpoznanie Helicobacter pylori zawsze wymaga gastroskopii. Istnieją również nieinwazyjne metody diagnostyczne.

Dobór odpowiedniego badania zależy od sytuacji klinicznej pacjenta.

Biopsja podczas gastroskopii

Jedną z istotnych możliwości gastroskopii jest pobranie niewielkich fragmentów błony śluzowej, czyli wykonanie biopsji.

Wycinki mogą zostać pobrane między innymi:

• z nieprawidłowo wyglądającej zmiany,
• z okolicy owrzodzenia,
• z błony śluzowej żołądka,
• z przełyku,
• z dwunastnicy.

Pobrany materiał może zostać przekazany do badania histopatologicznego.

Biopsja błony śluzowej zwykle nie powoduje bólu, ponieważ pobranie niewielkiego fragmentu tkanki z wnętrza przewodu pokarmowego nie jest odczuwane w taki sposób jak uraz skóry.

Na wynik badania histopatologicznego trzeba jednak poczekać – w przeciwieństwie do samego obrazu gastroskopii nie jest on dostępny bezpośrednio po zakończeniu procedury.

Czy gastroskopia może wykryć raka żołądka?

Gastroskopia jest bardzo ważnym badaniem w diagnostyce zmian nowotworowych górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Lekarz może zauważyć zmianę o nieprawidłowym wyglądzie i pobrać z niej wycinki.

Sama obserwacja endoskopowa nie zawsze wystarcza jednak do ostatecznego rozpoznania nowotworu.

Kluczowe znaczenie może mieć wynik badania histopatologicznego pobranego materiału.

Wczesna diagnostyka jest szczególnie ważna w przypadku występowania objawów alarmowych.

Objawy alarmowe – kiedy nie należy zwlekać z diagnostyką?

Niektóre objawy wymagają szczególnie dokładnej i szybkiej oceny.

Do objawów alarmowych mogą należeć:

• trudności w połykaniu,
• narastający problem z przechodzeniem pokarmu,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• nawracające wymioty,
• krwiste wymioty,
• smoliste stolce,
• niedokrwistość o niejasnej przyczynie,
• wyraźne osłabienie,
• utrzymujące się dolegliwości mimo leczenia.

Wystąpienie takich objawów nie oznacza automatycznie choroby nowotworowej, ale wymaga konsultacji lekarskiej i odpowiedniej diagnostyki.

Przy nasilonym krwawieniu, krwistych wymiotach, utracie przytomności lub znacznym pogorszeniu stanu ogólnego należy szukać pilnej pomocy medycznej, a nie oczekiwać na planowy termin gastroskopii.

Jak przygotować się do gastroskopii?

Prawidłowe przygotowanie jest bardzo ważne dla bezpieczeństwa i jakości badania.

W żołądku nie powinny znajdować się resztki pokarmowe, ponieważ mogą utrudnić ocenę błony śluzowej oraz zwiększać ryzyko powikłań.

Pacjent otrzymuje szczegółowe zalecenia podczas umawiania badania i to do nich powinien się stosować.

Najczęściej konieczne jest pozostawanie na czczo przez kilka godzin przed gastroskopią.

Zwykle zaleca się:

• niespożywanie pokarmów przez około 6–8 godzin przed badaniem,
• ograniczenie przyjmowania płynów odpowiednio wcześniej zgodnie z instrukcją placówki,
• niepalenie papierosów bezpośrednio przed badaniem,
• niestosowanie gumy do żucia przed procedurą.

Dokładny czas dotyczący jedzenia i picia może zależeć między innymi od sposobu wykonywania badania oraz planowanej sedacji.

Leki przed gastroskopią

Pacjent powinien poinformować lekarza o wszystkich regularnie stosowanych lekach.

Szczególne znaczenie mają między innymi:

• leki przeciwkrzepliwe,
• leki przeciwpłytkowe,
• leki stosowane w cukrzycy,
• insulina,
• leki wpływające na krzepnięcie krwi.

Nie należy samodzielnie odstawiać żadnego z tych preparatów.

O tym, czy konieczna jest zmiana schematu leczenia przed gastroskopią, powinien zdecydować lekarz.

Znaczenie ma również to, czy planowana jest wyłącznie diagnostyczna gastroskopia, czy istnieje możliwość wykonania dodatkowego zabiegu.

Gastroskopia a leki przeciwkrzepliwe

Pacjenci stosujący leki zmniejszające krzepliwość krwi powinni poinformować o tym podczas umawiania badania.

Dotyczy to zarówno tradycyjnych leków przeciwkrzepliwych, jak i nowszych preparatów oraz leków przeciwpłytkowych.

Samo przyjmowanie takich leków nie oznacza automatycznie, że gastroskopii nie można wykonać.

Sposób postępowania zależy jednak od rodzaju preparatu, powodu jego stosowania oraz zakresu planowanego badania.

Samodzielne odstawienie leczenia może być niebezpieczne.

Gastroskopia u osoby z cukrzycą

Pacjenci przyjmujący insulinę lub leki przeciwcukrzycowe powinni wcześniej uzyskać informacje dotyczące postępowania w dniu badania.

Pozostawanie na czczo może wymagać odpowiedniej modyfikacji sposobu przyjmowania niektórych preparatów.

Nie należy samodzielnie zmieniać dawkowania bez uzgodnienia tego z lekarzem.

Przy umawianiu gastroskopii warto poinformować personel o cukrzycy i stosowanym leczeniu.

Jak przebiega gastroskopia?

Przed badaniem pacjent otrzymuje instrukcje dotyczące przebiegu procedury.

W przypadku standardowej gastroskopii gardło może zostać miejscowo znieczulone preparatem zmniejszającym jego wrażliwość.

Pacjent układany jest najczęściej na lewym boku.

Następnie w ustach umieszczany jest specjalny ustnik chroniący endoskop i zęby.

Lekarz delikatnie wprowadza aparat przez jamę ustną i gardło do przełyku, a następnie do żołądka oraz dwunastnicy.

Podczas badania do przewodu pokarmowego może zostać wprowadzona niewielka ilość gazu, aby lepiej uwidocznić ściany badanych narządów.

Może to powodować uczucie pełności, rozpierania lub odbijanie.

Lekarz dokładnie ogląda kolejne odcinki przewodu pokarmowego, a w razie wskazań pobiera wycinki.

Sama diagnostyczna gastroskopia trwa zazwyczaj od kilku do kilkunastu minut, choć czas może się wydłużyć w przypadku konieczności wykonania dodatkowych procedur.

Czy gastroskopia boli?

Gastroskopia nie powinna powodować typowego bólu, ale dla części pacjentów może być nieprzyjemna.

Najczęstszym problemem jest:

• odruch wymiotny,
• uczucie obecności aparatu w gardle,
• odbijanie,
• uczucie rozpierania,
• przejściowy dyskomfort.

Znieczulenie miejscowe gardła może zmniejszyć część dolegliwości.

W niektórych placówkach możliwe jest również wykonanie badania z zastosowaniem sedacji, jeżeli istnieją odpowiednie wskazania i warunki.

Gastroskopia w sedacji

Sedacja polega na podaniu leków uspokajających lub nasennych, dzięki którym pacjent może znacznie lepiej tolerować badanie.

Nie jest jednak tym samym co standardowe miejscowe znieczulenie gardła.

Jeżeli gastroskopia wykonywana jest w sedacji, obowiązują dodatkowe zasady bezpieczeństwa.

Po zastosowaniu leków uspokajających pacjent może przez pewien czas pozostawać senny i mieć wolniejszy czas reakcji.

Z tego względu po badaniu może być konieczne:

• pozostanie przez określony czas pod obserwacją,
• zapewnienie osoby towarzyszącej,
• powstrzymanie się od prowadzenia samochodu,
• unikanie obsługi maszyn,
• stosowanie się do dodatkowych zaleceń placówki.

Szczegółowe zasady zależą od rodzaju zastosowanej sedacji.

Czy podczas gastroskopii można normalnie oddychać?

Tak.

Endoskop wprowadzany jest do przełyku, a nie do dróg oddechowych.

Pacjent może podczas badania oddychać.

Spokojne, regularne oddychanie może również ułatwić tolerowanie procedury i zmniejszyć napięcie.

Co dzieje się po gastroskopii?

Postępowanie po badaniu zależy między innymi od zastosowanego znieczulenia oraz tego, czy wykonywano dodatkowe procedury.

Po miejscowym znieczuleniu gardła należy stosować się do zaleceń dotyczących momentu, od którego można ponownie bezpiecznie jeść i pić.

Warto zaczekać, aż prawidłowe czucie oraz odruch połykania wrócą.

Po standardowym badaniu może pojawić się:

• lekkie podrażnienie gardła,
• uczucie wzdęcia,
• odbijanie,
• krótkotrwały dyskomfort w nadbrzuszu.

Objawy te zwykle szybko ustępują.

Jeżeli wykonano biopsję, lekarz poinformuje pacjenta o dalszym postępowaniu oraz sposobie uzyskania wyniku histopatologicznego.

Czy po gastroskopii można prowadzić samochód?

Po standardowym badaniu bez leków uspokajających możliwość prowadzenia samochodu zależy od samopoczucia i zaleceń placówki.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku sedacji.

Po zastosowaniu leków uspokajających lub nasennych nie należy prowadzić pojazdów przez okres wskazany przez lekarza.

Dlatego jeżeli planowana jest gastroskopia w sedacji, należy wcześniej zorganizować bezpieczny powrót do domu.

Możliwe powikłania gastroskopii

Diagnostyczna gastroskopia jest badaniem wykonywanym powszechnie, jednak jak każda procedura medyczna nie jest całkowicie pozbawiona ryzyka.

Możliwe powikłania zależą między innymi od zakresu badania i wykonywanych procedur.

Do rzadkich powikłań mogą należeć:

• krwawienie,
• uszkodzenie ściany przewodu pokarmowego,
• reakcja na stosowane leki,
• powikłania związane z sedacją.

Ryzyko jest większe przy niektórych zabiegach endoskopowych niż przy zwykłym badaniu diagnostycznym.

Lekarz może szczegółowo omówić ryzyko przed wykonaniem procedury.

Kiedy skontaktować się z lekarzem po gastroskopii?

Niewielkie podrażnienie gardła czy przejściowe wzdęcie po badaniu zazwyczaj nie są powodem do niepokoju.

Pilnej konsultacji może natomiast wymagać pojawienie się takich objawów jak:

• silny lub narastający ból brzucha,
• znaczne krwawienie,
• krwiste wymioty,
• nasilona duszność,
• gorączka,
• wyraźne pogorszenie stanu ogólnego.

W przypadku takich objawów należy stosować się do zaleceń otrzymanych po badaniu i odpowiednio szybko zgłosić się po pomoc medyczną.

Gastroskopia a USG jamy brzusznej

Gastroskopia i USG jamy brzusznej są zupełnie innymi badaniami i nie zastępują się wzajemnie.

Gastroskopia pozwala bezpośrednio obejrzeć błonę śluzową:

• przełyku,
• żołądka,
• dwunastnicy.

USG jamy brzusznej służy natomiast przede wszystkim do oceny takich narządów jak:

• wątroba,
• pęcherzyk żółciowy,
• nerki,
• śledziona,
• trzustka w zakresie dostępności ultrasonograficznej.

Przy bólu brzucha lekarz może zalecić jedno albo oba badania w zależności od charakteru dolegliwości.

Gastroskopia a refluks – czy badanie zawsze jest konieczne?

Nie każda osoba z okazjonalną zgagą wymaga natychmiastowej gastroskopii.

Decyzja zależy między innymi od:

• wieku,
• długości trwania objawów,
• ich nasilenia,
• skuteczności stosowanego leczenia,
• obecności objawów alarmowych,
• innych chorób.

U części pacjentów badanie jest szczególnie ważne, ponieważ pozwala ocenić ewentualne powikłania długotrwałego refluksu.

Czy prawidłowa gastroskopia oznacza, że przewód pokarmowy jest zdrowy?

Prawidłowa gastroskopia oznacza, że w ocenianym podczas badania górnym odcinku przewodu pokarmowego nie stwierdzono określonych zmian widocznych endoskopowo.

Nie wyklucza jednak wszystkich możliwych przyczyn dolegliwości.

Objawy mogą wynikać między innymi z:

• zaburzeń czynnościowych,
• chorób znajdujących się poza zakresem gastroskopii,
• problemów z drogami żółciowymi,
• chorób trzustki,
• zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego,
• innych przyczyn.

Dlatego przy utrzymujących się dolegliwościach lekarz może kontynuować diagnostykę pomimo prawidłowego wyniku gastroskopii.

Jak często wykonywać gastroskopię?

Nie istnieje jedna częstotliwość odpowiednia dla wszystkich pacjentów.

U osoby bez wskazań nie ma potrzeby wykonywania gastroskopii w przypadkowych, regularnych odstępach.

Badania kontrolne mogą być natomiast zalecane między innymi w przypadku:

• określonych zmian wymagających obserwacji,
• niektórych chorób przewlekłych,
• wcześniejszych nieprawidłowych wyników,
• leczenia określonych zmian,
• nowych lub nasilających się objawów.

Termin kolejnej gastroskopii powinien być ustalany indywidualnie przez lekarza.

Gastroskopia Ostrołęka – badanie w CMR

W Centrum Medycyny Rodzinnej można wykonać gastroskopię w Ostrołęce w ramach diagnostyki chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Badanie może być pomocne między innymi przy:

• przewlekłym bólu nadbrzusza,
• zgadze i refluksie,
• podejrzeniu choroby wrzodowej,
• trudnościach w połykaniu,
• nawracających nudnościach i wymiotach,
• podejrzeniu zmian w obrębie przełyku, żołądka lub dwunastnicy.

Na badanie warto zabrać wcześniejszą dokumentację gastroenterologiczną, wyniki poprzednich gastroskopii, wyniki badań histopatologicznych oraz listę regularnie przyjmowanych leków.

Przed wizytą należy dokładnie zapoznać się z instrukcją przygotowania do gastroskopii przekazaną przez placówkę.

Najczęściej zadawane pytania o gastroskopię

Ile trwa gastroskopia?

Samo diagnostyczne badanie trwa zazwyczaj od kilku do kilkunastu minut. Procedura może trwać dłużej, jeżeli konieczne jest pobranie materiału lub wykonanie dodatkowych czynności endoskopowych.

Czy gastroskopia boli?

Zwykle nie powoduje typowego bólu, ale może być nieprzyjemna i powodować odruch wymiotny, uczucie ucisku w gardle lub rozpierania. Znieczulenie miejscowe gardła może zmniejszyć dyskomfort.

Ile godzin przed gastroskopią nie można jeść?

Najczęściej zaleca się pozostawanie bez pokarmów przez około 6–8 godzin przed badaniem. Dokładne zalecenia należy jednak sprawdzić w placówce, w której wykonywana będzie gastroskopia.

Czy przed gastroskopią można pić wodę?

Możliwość picia oraz czas, w którym należy odstawić płyny, zależą od zaleceń dotyczących konkretnego badania. Należy bezwzględnie stosować się do instrukcji przekazanych podczas rejestracji.

Czy gastroskopia wykrywa wrzody żołądka?

Tak. Gastroskopia pozwala bezpośrednio zobaczyć owrzodzenia żołądka i dwunastnicy oraz dokładnie ocenić ich wygląd.

Czy podczas gastroskopii można pobrać wycinki?

Tak. Pobieranie niewielkich fragmentów błony śluzowej jest jedną z ważnych możliwości diagnostycznych gastroskopii.

Czy pobranie wycinków boli?

Pobieranie niewielkich wycinków błony śluzowej podczas gastroskopii zazwyczaj nie jest odczuwane jako ból.

Czy gastroskopia wykrywa Helicobacter pylori?

W czasie badania można pobrać materiał umożliwiający diagnostykę zakażenia Helicobacter pylori. Istnieją także inne, nieinwazyjne metody wykrywania zakażenia.

Czy gastroskopia wykryje raka żołądka?

Badanie może ujawnić podejrzaną zmianę i umożliwić pobranie wycinków. Ostateczne rozpoznanie charakteru zmiany często wymaga badania histopatologicznego.

Czy gastroskopia pokazuje refluks?

Gastroskopia może wykazać zmiany w przełyku będące następstwem refluksu. Prawidłowy obraz nie wyklucza jednak choroby refluksowej.

Czy można oddychać podczas gastroskopii?

Tak. Endoskop znajduje się w przewodzie pokarmowym, a nie w drogach oddechowych, dlatego pacjent może oddychać podczas badania.

Czy po gastroskopii można jeść?

Po miejscowym znieczuleniu gardła należy zaczekać zgodnie z zaleceniami, aż prawidłowe czucie i połykanie powrócą. Jeżeli wykonywano dodatkową procedurę, lekarz może przekazać inne zalecenia dotyczące posiłków.

Czy przed gastroskopią trzeba odstawić leki?

Nie należy samodzielnie odstawiać leków. Szczególnie ważne jest wcześniejsze poinformowanie o lekach przeciwkrzepliwych, przeciwpłytkowych, insulinie oraz preparatach stosowanych w leczeniu cukrzycy.

Czy po gastroskopii można wrócić do pracy?

Po zwykłym badaniu bez sedacji najczęściej można stosunkowo szybko wrócić do normalnej aktywności. Po zastosowaniu sedacji obowiązują dodatkowe ograniczenia i należy przestrzegać zaleceń przekazanych przez personel.

Czy gastroskopia i kolonoskopia to to samo?

Nie. Gastroskopia służy do oceny górnego odcinka przewodu pokarmowego – przede wszystkim przełyku, żołądka i dwunastnicy. Kolonoskopia pozwala natomiast ocenić jelito grube.