KTG – monitorowanie czynności serca płodu i skurczów macicy

KTG, czyli kardiotokografia, to jedno z podstawowych badań wykorzystywanych w opiece nad kobietą w zaawansowanej ciąży oraz podczas porodu. Badanie umożliwia jednoczesne monitorowanie czynności serca płodu oraz aktywności skurczowej macicy, dostarczając lekarzowi lub położnej informacji pomocnych w ocenie dobrostanu dziecka.

Kardiotokografia jest badaniem nieinwazyjnym, bezbolesnym i nie wykorzystuje promieniowania jonizującego. W standardowym badaniu na brzuchu ciężarnej umieszczane są specjalne głowice, które rejestrują czynność serca płodu i skurcze macicy.

KTG w Ostrołęce może być wykonywane zarówno w ramach kontroli pod koniec ciąży, jak również w przypadku określonych wskazań medycznych, takich jak zmniejszenie ruchów płodu, ciąża po terminie, nadciśnienie tętnicze czy inne sytuacje wymagające dokładniejszego nadzoru nad stanem dziecka.

W czasie porodu KTG może być wykorzystywane do obserwacji, jak czynność serca płodu zmienia się w związku ze skurczami macicy.

Co ocenia badanie KTG?

Podczas kardiotokografii powstają dwa podstawowe zapisy.

Pierwszy przedstawia częstość czynności serca płodu, natomiast drugi rejestruje aktywność skurczową macicy.

Przy interpretacji zapisu czynności serca płodu bierze się pod uwagę między innymi:

• podstawową częstość czynności serca płodu,
• zmienność rytmu,
• przyspieszenia czynności serca,
• zwolnienia czynności serca,
• czas trwania poszczególnych zmian,
• związek zmian rytmu ze skurczami macicy,
• ruchy płodu, jeśli są rejestrowane lub zgłaszane przez ciężarną.

Wszystkie te elementy analizowane są łącznie.

Nie powinno się interpretować pojedynczego przyspieszenia czy zwolnienia rytmu w oderwaniu od całego zapisu oraz sytuacji klinicznej.

Jak przebiega badanie KTG?

Podczas standardowego KTG kobieta znajduje się zwykle w wygodnej pozycji półleżącej lub leżącej na boku.

Na brzuchu umieszczane są dwie głowice.

Jedna z nich wykorzystuje ultradźwięki do rejestrowania czynności serca płodu.

Druga, określana jako głowica tokograficzna, rejestruje napięcie powłok brzucha związane ze skurczami macicy.

Czujniki są mocowane do brzucha za pomocą elastycznych pasów.

Urządzenie zapisuje dane w sposób ciągły, a wynik przedstawiany jest w postaci dwóch przebiegów widocznych na monitorze lub wydruku.

Badanie nie wymaga wprowadzania żadnych instrumentów do organizmu kobiety i w typowej sytuacji nie powoduje bólu.

Ile trwa KTG?

Standardowy zapis trwa często około 20–30 minut, ale dokładny czas zależy od sytuacji klinicznej oraz jakości uzyskanego zapisu.

Badanie może trwać dłużej, jeżeli:

• dziecko śpi,
• zapis jest trudny do interpretacji,
• pojawiają się nieprawidłowości wymagające dalszej obserwacji,
• występują skurcze macicy,
• lekarz lub położna potrzebują dłuższego monitorowania.

W czasie porodu KTG może być prowadzone okresowo albo w sposób ciągły, zależnie od wskazań.

KTG a czynność serca płodu

Jednym z najważniejszych elementów badania jest obserwacja rytmu serca dziecka.

Lekarz lub położna analizują przede wszystkim jego podstawową częstość oraz sposób, w jaki rytm zmienia się w czasie.

Prawidłowa zmienność rytmu i odpowiednie reakcje czynności serca mogą być korzystnymi elementami zapisu.

Z kolei niektóre zwolnienia, utrzymująca się nieprawidłowa częstość rytmu lub inne zmiany mogą wymagać dokładniejszej oceny.

Nieprawidłowy zapis KTG nie jest jednak samodzielnym rozpoznaniem niedotlenienia płodu.

W zależności od sytuacji może być konieczne:

• przedłużenie obserwacji,
• zmiana pozycji ciężarnej,
• dodatkowe badanie położnicze,
• USG,
• ocena przepływów,
• inne postępowanie zalecone przez lekarza.

KTG a skurcze macicy

Druga część zapisu dotyczy aktywności skurczowej macicy.

Zewnętrzny czujnik pozwala ocenić między innymi:

• występowanie skurczów,
• ich częstotliwość,
• czas trwania,
• odstępy pomiędzy kolejnymi skurczami.

Standardowy zewnętrzny zapis nie pozwala jednak dokładnie określić rzeczywistej siły skurczu w jednostkach ciśnienia.

KTG jest szczególnie istotne podczas porodu, ponieważ pozwala porównywać skurcze macicy ze zmianami czynności serca płodu.

Wskazania do wykonania KTG

Kardiotokografia może być wykonywana zarówno w ramach standardowej opieki pod koniec ciąży, jak i w związku z konkretnymi wskazaniami.

Do sytuacji, w których lekarz może zalecić KTG, należą między innymi:

• zaawansowana ciąża,
• ciąża po przewidywanym terminie porodu,
• zmniejszenie lub zmiana aktywności ruchowej płodu,
• nadciśnienie tętnicze w ciąży,
• stan przedrzucawkowy,
• cukrzyca ciążowa lub cukrzyca występująca przed ciążą,
• podejrzenie zaburzeń wzrastania płodu,
• nieprawidłowa ilość płynu owodniowego,
• niektóre choroby przewlekłe matki,
• nieprawidłowości stwierdzone w innych badaniach,
• występowanie skurczów macicy,
• podejrzenie rozpoczynającego się porodu,
• monitorowanie stanu płodu w czasie porodu.

Zakres oraz częstotliwość badań zależą od przebiegu ciąży i decyzji lekarza prowadzącego.

KTG przy zmniejszonej liczbie ruchów dziecka

Zmniejszenie aktywności płodu może być jednym ze wskazań do oceny jego stanu.

Jeżeli kobieta zauważa wyraźnie mniej ruchów niż zwykle albo nagłą zmianę dotychczasowej aktywności dziecka, powinna skontaktować się z lekarzem lub odpowiednią placówką położniczą.

Jednym z wykonywanych badań może być KTG.

Pozwala ono ocenić rytm serca płodu i jego zachowanie w czasie obserwacji.

Nie należy jednak czekać na rutynową wizytę, jeżeli ruchy dziecka nagle znacząco się zmniejszyły lub przestały być wyczuwalne.

KTG w ciąży po terminie

W ciąży trwającej dłużej niż przewidywany termin porodu lekarz może zalecić częstsze kontrole.

Jednym z elementów nadzoru może być KTG.

Badanie pozwala ocenić czynność serca płodu oraz występowanie skurczów macicy.

W zależności od sytuacji KTG może być łączone z innymi metodami oceny dobrostanu płodu, w tym badaniem ultrasonograficznym.

Sam wynik kardiotokografii nie jest jedynym kryterium podejmowania decyzji dotyczących dalszego prowadzenia ciąży.

KTG przy nadciśnieniu i cukrzycy w ciąży

Niektóre choroby matki mogą zwiększać potrzebę częstszego monitorowania płodu.

Dotyczy to między innymi określonych przypadków:

• nadciśnienia tętniczego,
• stanu przedrzucawkowego,
• cukrzycy ciążowej,
• cukrzycy istniejącej przed ciążą.

W takich sytuacjach lekarz może zalecić KTG jako jeden z elementów kontroli.

Częstotliwość badań zależy od stopnia wyrównania choroby, przebiegu ciąży, wyników USG oraz innych czynników.

KTG podczas porodu

Kardiotokografia odgrywa ważną rolę również podczas porodu.

Pozwala jednocześnie obserwować:

• czynność serca płodu,
• występowanie skurczów,
• zależność pomiędzy skurczami a zmianami rytmu serca dziecka.

W zależności od przebiegu porodu oraz czynników ryzyka monitoring może być prowadzony okresowo albo w sposób ciągły.

Jeżeli w zapisie pojawiają się niepokojące zmiany, personel medyczny ocenia je w kontekście:

• etapu porodu,
• częstości i charakteru skurczów,
• stanu kobiety,
• leków stosowanych podczas porodu,
• innych parametrów dotyczących płodu.

KTG podczas podawania oksytocyny

Podczas indukcji lub stymulacji porodu oksytocyną szczególnie istotne jest obserwowanie aktywności skurczowej macicy oraz czynności serca płodu.

Lek może zwiększać częstotliwość i intensywność skurczów.

KTG umożliwia ocenę, jak płód reaguje na pojawiającą się czynność skurczową.

Jeżeli skurcze występują zbyt często lub zapis czynności serca płodu staje się niepokojący, personel może podjąć odpowiednie działania.

Czy KTG wykrywa niedotlenienie płodu?

KTG może wykazać zmiany rytmu serca, które w określonej sytuacji klinicznej mogą wskazywać na zwiększone ryzyko niedotlenienia.

Badanie nie daje jednak prostego wyniku „dziecko jest niedotlenione” lub „dziecko nie jest niedotlenione”.

Interpretacja zapisu wymaga analizy wielu elementów jednocześnie.

Nieprawidłowy zapis może mieć różne przyczyny, a wynik wymagający obserwacji nie oznacza automatycznie, że dziecko znajduje się w bezpośrednim zagrożeniu.

Jeżeli istnieją wątpliwości, lekarz podejmuje decyzję o dalszym monitorowaniu lub dodatkowej diagnostyce.

Czy nieprawidłowe KTG oznacza cesarskie cięcie?

Nie.

Nieprawidłowy lub niejednoznaczny zapis KTG nie oznacza automatycznie konieczności wykonania cesarskiego cięcia.

Lekarz bierze pod uwagę między innymi:

• rodzaj zmian w zapisie,
• czas ich trwania,
• etap porodu,
• postęp porodu,
• stan matki,
• reakcję na zastosowane postępowanie,
• wyniki innych badań.

Dopiero całościowa ocena sytuacji pozwala zdecydować o dalszym sposobie prowadzenia porodu.

W niektórych przypadkach wystarczająca jest dalsza obserwacja, natomiast w innych konieczne może być szybsze zakończenie porodu.

Jak przygotować się do badania KTG?

KTG zazwyczaj nie wymaga specjalnego przygotowania.

Nie trzeba pozostawać na czczo, chyba że lekarz lub personel medyczny przekaże inne zalecenia związane z konkretną sytuacją.

Przed planowym badaniem warto:

• zabrać kartę ciąży,
• zabrać aktualne wyniki badań, jeśli są potrzebne,
• ubrać się wygodnie,
• poinformować personel o aktualnych dolegliwościach,
• powiedzieć o zmianie aktywności ruchowej dziecka,
• poinformować o skurczach, krwawieniu lub odpływaniu płynu.

W przypadku niepokojących objawów nie należy opóźniać zgłoszenia się do placówki tylko po to, aby wcześniej przygotować się do badania.

Czy przed KTG można jeść i pić?

W przypadku standardowego, planowego KTG najczęściej nie ma potrzeby pozostawania na czczo.

Kobieta może zazwyczaj normalnie jeść i pić.

Jeżeli jednak badanie wykonywane jest w szpitalu w związku z porodem, planowanym zabiegiem lub inną szczególną sytuacją, mogą obowiązywać odrębne zalecenia.

Czy dziecko musi się ruszać podczas KTG?

Aktywność dziecka może wpływać na zapis czynności serca.

W czasie badania mogą występować okresy większej i mniejszej aktywności, a płód może również spać.

Jeżeli dziecko znajduje się w fazie snu, zapis może wymagać przedłużenia, aby możliwa była jego wiarygodna interpretacja.

Nieprawidłowa aktywność nie powinna być oceniana wyłącznie na podstawie pojedynczego krótkiego fragmentu KTG.

Czy KTG można wykonywać wielokrotnie?

Tak.

Standardowe zewnętrzne KTG jest badaniem nieinwazyjnym i może być powtarzane, jeżeli istnieją wskazania medyczne.

W zależności od przebiegu ciąży badanie może być wykonywane:

• jednorazowo,
• podczas kolejnych wizyt,
• częściej w ciąży wymagającej zwiększonego nadzoru,
• wielokrotnie podczas porodu.

Częstotliwość monitorowania ustala lekarz lub personel prowadzący poród.

Czy KTG jest bezpieczne dla dziecka?

Standardowa zewnętrzna kardiotokografia jest powszechnie wykorzystywana do monitorowania płodu.

Badanie nie wykorzystuje promieniowania jonizującego i nie wymaga podawania leków ani kontrastu.

Głowice znajdują się na powierzchni brzucha kobiety i służą do rejestrowania czynności serca płodu oraz aktywności skurczowej macicy.

Czy KTG boli?

Nie.

Samo badanie nie powinno powodować bólu.

Pasy utrzymujące głowice na brzuchu mogą powodować niewielkie uczucie ucisku, szczególnie podczas dłuższego monitorowania.

Jeżeli kobieta odczuwa ból podczas KTG, zwykle wynika on raczej ze skurczów macicy lub innych dolegliwości związanych z ciążą lub porodem niż z samego urządzenia.

KTG a USG w ciąży – jaka jest różnica?

KTG i USG to dwa różne badania, które dostarczają innych informacji.

KTG rejestruje przede wszystkim:

• czynność serca płodu,
• aktywność skurczową macicy.

USG w ciąży umożliwia ocenę między innymi:

• anatomii płodu,
• jego wzrastania,
• położenia,
• ilości płynu owodniowego,
• lokalizacji łożyska,
• wybranych przepływów krwi, jeżeli wykonywana jest ocena Doppler.

W określonych sytuacjach lekarz może wykorzystać oba badania do pełniejszej oceny dobrostanu dziecka.

KTG a ruchy dziecka

Ruchy płodu stanowią ważną informację dotyczącą jego stanu.

KTG może rejestrować zmiany czynności serca związane z aktywnością dziecka.

Pacjentka może być również proszona o zaznaczanie momentów, w których odczuwa ruchy.

Nie oznacza to jednak, że prawidłowy zapis KTG pozwala ignorować wyraźne zmniejszenie ruchów płodu.

Jeżeli aktywność dziecka jest znacząco inna niż zwykle, należy poinformować o tym personel medyczny.

Co może wpływać na zapis KTG?

Na wygląd zapisu może wpływać wiele czynników.

Należą do nich między innymi:

• sen płodu,
• ruchy dziecka,
• wiek ciążowy,
• skurcze macicy,
• pozycja matki,
• stosowane leki,
• gorączka,
• stan zdrowia kobiety,
• trudności techniczne w rejestracji sygnału.

Dlatego pojedynczego fragmentu zapisu nie powinno się interpretować bez znajomości sytuacji klinicznej.

Co oznacza prawidłowe KTG?

Prawidłowy zapis KTG oznacza, że oceniane w danym momencie parametry czynności serca płodu nie wykazują określonych niepokojących cech.

Jest to ważna informacja dotycząca stanu dziecka podczas badania.

Nie oznacza jednak, że wynik przewiduje z całkowitą pewnością dalszy przebieg ciąży lub porodu.

Stan płodu może zmieniać się w czasie, dlatego przy wystąpieniu nowych niepokojących objawów konieczna może być ponowna ocena.

Co oznacza nieprawidłowy wynik KTG?

Nieprawidłowy zapis wymaga interpretacji przez lekarza lub odpowiednio wykwalifikowany personel medyczny.

Dalsze postępowanie może obejmować między innymi:

• przedłużenie monitorowania,
• zmianę pozycji ciężarnej,
• ocenę parametrów życiowych kobiety,
• dodatkowe badanie położnicze,
• USG,
• inne formy monitorowania płodu,
• odpowiednią interwencję, jeśli sytuacja tego wymaga.

Sam wydruk KTG bez informacji dotyczących sytuacji klinicznej nie powinien być interpretowany samodzielnie.

Kiedy należy pilnie zgłosić się do lekarza lub szpitala?

Nie należy oczekiwać na planowe KTG w przypadku wystąpienia objawów mogących wymagać pilnej oceny położniczej.

Do takich sytuacji należą między innymi:

• wyraźne zmniejszenie lub brak ruchów płodu,
• krwawienie z dróg rodnych,
• odpłynięcie płynu owodniowego,
• silny lub narastający ból brzucha,
• regularne nasilające się skurcze,
• bardzo silny ból głowy z zaburzeniami widzenia lub innymi niepokojącymi objawami,
• nagłe znaczące pogorszenie samopoczucia ciężarnej.

W takich sytuacjach należy zgłosić się do odpowiedniej placówki medycznej zgodnie z otrzymanymi wcześniej zaleceniami.

KTG Ostrołęka – badanie w CMR

W Centrum Medycyny Rodzinnej można wykonać KTG w Ostrołęce w ramach monitorowania czynności serca płodu oraz aktywności skurczowej macicy u kobiet posiadających odpowiednie wskazania do badania.

KTG może być wykonywane między innymi pod koniec ciąży, w ciąży wymagającej zwiększonego nadzoru lub w innych sytuacjach wskazanych przez lekarza prowadzącego.

Na wizytę warto zabrać kartę ciąży oraz aktualną dokumentację medyczną. Jeśli ciężarna zauważyła zmianę aktywności dziecka, występowanie skurczów lub inne niepokojące objawy, powinna poinformować o tym personel przed rozpoczęciem badania.

Najczęściej zadawane pytania o KTG

Co to jest KTG?

KTG, czyli kardiotokografia, to badanie służące do jednoczesnego rejestrowania czynności serca płodu oraz aktywności skurczowej macicy.

Ile trwa badanie KTG?

Standardowy zapis trwa często około 20–30 minut, ale w zależności od sytuacji może być konieczne dłuższe monitorowanie.

Czy KTG boli?

Nie. Standardowe zewnętrzne KTG jest badaniem bezbolesnym i nieinwazyjnym.

Czy na KTG trzeba być na czczo?

Najczęściej nie. Przy standardowym planowym badaniu można zwykle normalnie jeść i pić, chyba że personel medyczny zaleci inaczej.

Od którego tygodnia ciąży wykonuje się KTG?

Termin pierwszego badania zależy od przebiegu ciąży, wskazań oraz decyzji lekarza prowadzącego. Nie ma potrzeby wykonywania KTG od tego samego tygodnia u każdej ciężarnej.

Czy KTG pokazuje skurcze?

Tak. Zewnętrzny czujnik rejestruje aktywność skurczową macicy oraz pozwala ocenić między innymi częstotliwość występowania skurczów.

Czy KTG pokazuje siłę skurczów?

Standardowe zewnętrzne KTG nie mierzy dokładnej rzeczywistej siły skurczów macicy. Pokazuje przede wszystkim ich występowanie, czas trwania i częstotliwość.

Czy KTG wykrywa niedotlenienie dziecka?

KTG może wykazać zmiany rytmu serca mogące w określonych sytuacjach sugerować zwiększone ryzyko zaburzeń dobrostanu płodu. Sam zapis nie jest jednak jednoznacznym testem potwierdzającym lub wykluczającym niedotlenienie.

Czy złe KTG oznacza cesarskie cięcie?

Nie. Nieprawidłowy zapis jest jednym z elementów oceny sytuacji. Decyzja o sposobie zakończenia porodu zależy od wielu czynników.

Czy KTG może być wykonywane codziennie?

Jeżeli istnieją wskazania medyczne, badanie może być powtarzane często. O częstotliwości monitorowania powinien jednak decydować lekarz.

Czy KTG jest bezpieczne dla dziecka?

Standardowe zewnętrzne KTG jest badaniem nieinwazyjnym, które nie wykorzystuje promieniowania jonizującego.

Czy dziecko może spać podczas KTG?

Tak. Faza snu płodu może jednak wpływać na zapis, dlatego czasami konieczne jest przedłużenie badania.

Czy przed KTG można wypić kawę?

Nie ma uniwersalnego zalecenia, aby przed każdym KTG pić kawę w celu „pobudzenia dziecka”. Najlepiej zachować normalny sposób funkcjonowania i stosować się do zaleceń lekarza lub położnej.

Czy KTG zastępuje USG?

Nie. KTG i USG dostarczają innych informacji i w zależności od sytuacji mogą wzajemnie się uzupełniać.

Czy zmniejszone ruchy dziecka są wskazaniem do KTG?

Zmniejszenie lub wyraźna zmiana ruchów płodu wymaga kontaktu z personelem medycznym. KTG może być jednym z badań wykonywanych w takiej sytuacji.